W obliczu narastającego wylesiania, degradacji lasów i zbliżającego się zagrożenia zmianami klimatu, bambus i rattan wyłaniają się jako niedoceniani bohaterowie w poszukiwaniu zrównoważonych rozwiązań. Choć nie są klasyfikowane jako drzewa – bambus to trawa, a rattan to palma pnąca – te wszechstronne rośliny odgrywają kluczową rolę w zachowaniu bioróżnorodności w lasach na całym świecie. Najnowsze badania przeprowadzone przez Międzynarodową Organizację Bambusa i Rattanu (INBAR) oraz Królewski Ogród Botaniczny w Kew pozwoliły zidentyfikować ponad 1600 gatunków bambusa i 600 gatunków rattanu, występujących w Afryce, Azji i obu Amerykach.
Źródło życia dla flory i fauny
Bambus i rattan stanowią istotne źródło pożywienia i schronienia dla wielu dzikich zwierząt, w tym kilku gatunków zagrożonych wyginięciem. Kultowa panda wielka, której dieta oparta na bambusie sięga nawet 40 kg dziennie, to tylko jeden z przykładów. Oprócz pand, bambus jest niezbędnym źródłem pożywienia dla takich zwierząt jak panda ruda, goryl górski, słoń indyjski, niedźwiedź okularowy z Ameryki Południowej, żółw lemieszowy i lemur bambusowy z Madagaskaru. Owoce rattanu dostarczają niezbędnych składników odżywczych różnym ptakom, nietoperzom, małpom i niedźwiedziom słonecznym.
Oprócz pożywienia dla dzikich zwierząt, bambus okazuje się niezbędnym źródłem paszy dla zwierząt gospodarskich, oferując ekonomiczną, całoroczną paszę dla krów, kur i ryb. Badania INBAR pokazują, jak dieta z dodatkiem liści bambusa zwiększa wartość odżywczą paszy, zwiększając tym samym roczną produkcję mleka u krów w regionach takich jak Ghana i Madagaskar.
Kluczowe usługi ekosystemowe
Raport INBAR i CIFOR z 2019 roku podkreśla różnorodność i wpływ usług ekosystemowych świadczonych przez lasy bambusowe, przewyższając te świadczone przez łąki, grunty rolne oraz lasy zdegradowane lub zalesione. Raport podkreśla rolę bambusa w regulacji środowiska, takiej jak odtwarzanie krajobrazu, kontrola osuwisk, zasilanie wód gruntowych i oczyszczanie wody. Ponadto bambus w znacznym stopniu przyczynia się do utrzymania mieszkańców obszarów wiejskich, co czyni go doskonałym zamiennikiem w leśnictwie plantacyjnym lub na terenach zdegradowanych.
Jedną z godnych uwagi usług ekosystemowych bambusa jest jego zdolność do regeneracji zdegradowanych terenów. Rozległe podziemne systemy korzeniowe bambusa wiążą glebę, zapobiegają odpływowi wody i przetrwają nawet wtedy, gdy biomasa nadziemna zostanie zniszczona przez pożar. Projekty wspierane przez INBAR w miejscach takich jak Allahabad w Indiach wykazały wzrost poziomu wód gruntowych i przekształcenie wcześniej jałowego obszaru wydobycia cegieł w produktywne grunty rolne. W Etiopii bambus jest gatunkiem priorytetowym w finansowanej przez Bank Światowy inicjatywie, mającej na celu regenerację zdegradowanych obszarów zlewni, obejmującej ponad 30 milionów hektarów na całym świecie.
Zrównoważone źródło utrzymania
Bambus i rattan, jako szybko rosnące i samoregenerujące się zasoby, działają jako środki zapobiegające wylesianiu i związanej z nim utracie bioróżnorodności. Ich szybki wzrost i wysoka gęstość źdźbła pozwalają lasom bambusowym dostarczać więcej biomasy niż lasy naturalne i sadzone, co czyni je nieocenionymi źródłami pożywienia, paszy, drewna, bioenergii i materiałów budowlanych. Rattan, jako roślina szybko regenerująca się, może być zbierany bez szkody dla drzew.
Połączenie ochrony bioróżnorodności i walki z ubóstwem jest widoczne w inicjatywach takich jak holendersko-chińsko-wschodnioafrykański program rozwoju bambusa INBAR. Poprzez sadzenie bambusa w strefach buforowych parków narodowych, program ten nie tylko zapewnia lokalnym społecznościom zrównoważone zasoby materiałów budowlanych i rzemiosła, ale także chroni siedliska lokalnych goryli górskich.
Kolejny projekt INBAR w Chishui w Chinach koncentruje się na rewitalizacji rzemiosła bambusowego. We współpracy z UNESCO inicjatywa ta wspiera zrównoważone formy utrzymania, wykorzystując szybko rosnący bambus jako źródło dochodu. Chishui, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, nakłada surowe ograniczenia na ochronę środowiska naturalnego, a bambus staje się kluczowym elementem promowania zarówno ochrony środowiska, jak i dobrobytu gospodarczego.
Rola INBAR w promowaniu zrównoważonych praktyk
Od 1997 roku INBAR promuje znaczenie bambusa i rattanu dla zrównoważonego rozwoju, w tym ochrony leśnictwa i zachowania bioróżnorodności. Warto zauważyć, że organizacja odegrała kluczową rolę w rozwoju chińskiej polityki dotyczącej bambusa, wydając rekomendacje w ramach projektów takich jak Projekt na rzecz Bioróżnorodności Bambusa.
Obecnie INBAR zajmuje się mapowaniem globalnego rozmieszczenia bambusa, oferując co roku programy szkoleniowe tysiącom beneficjentów z państw członkowskich, promując lepsze zarządzanie zasobami. Jako obserwator Konwencji Narodów Zjednoczonych o różnorodności biologicznej, INBAR aktywnie działa na rzecz uwzględnienia bambusa i rattanu w krajowym i regionalnym planowaniu bioróżnorodności i lasów.
W istocie bambus i rattan wyłaniają się jako dynamiczni sojusznicy w walce z wylesianiem i utratą bioróżnorodności. Rośliny te, często pomijane w polityce leśnej ze względu na swoją nie-drzewną kategorię, ukazują swój potencjał jako potężne narzędzia zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska. Skomplikowany taniec między tymi odpornymi roślinami a ekosystemami, które zamieszkują, jest przykładem zdolności natury do dostarczania rozwiązań, gdy tylko nadarzy się ku temu okazja.
Czas publikacji: 10-12-2023
